Co dokładnie zmieni się dla właścicieli mieszkań kiedy ustawa o najmie krótkoterminowym wejdzie w życie? O tym opowiada adwokat Katarzyna Gabrysiak.
Co dokładnie zmieni się dla właścicieli mieszkań? Jakie obowiązki będą musieli spełnić, aby legalnie oferować lokal na krótkoterminowy wynajem?
Katarzyna Gabrysiak: Najważniejszą zmianą będzie objęcie najmu krótkoterminowego bardziej szczegółowymi regulacjami dotyczącymi usług hotelarskich. Ustawodawca chce odejść od sytuacji, w której część lokali oferujących noclegi funkcjonuje poza systemem ewidencji i kontroli. Zgodnie z uchwaloną przez Sejm ustawą definicja usług hotelarskich obejmie krótkoterminowe zakwaterowanie trwające krócej niż 30 dni jednorazowo w stosunku do jednego klienta.
Obowiązek zgłaszania obiektów, w których świadczone są usługi hotelarskie, do ewidencji prowadzonej przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta istnieje już obecnie. Nowelizacja przewiduje jednak rozszerzenie wymagań rejestracyjnych i dokumentacyjnych. Na podstawie wpisu obiekt otrzyma indywidualny numer identyfikacyjny w Centralnym Wykazie Turystycznych Obiektów Noclegowych. Numer ten będzie musiał być wykorzystywany przy prezentowaniu oferty na platformach internetowych pośredniczących w najmie krótkoterminowym. Senat zaproponował doprecyzowanie, że przedsiębiorca powinien przekazać numer platformie przed zamieszczeniem oferty.
Nie będzie to jednak wyłącznie formalność rejestracyjna. Właściciele i podmioty świadczące usługi zakwaterowania będą musieli spełnić również określone wymagania dotyczące bezpieczeństwa i funkcjonowania obiektu. Istotne znaczenie będą miały m.in. wymogi przeciwpożarowe, wymagane dokumenty potwierdzające ich spełnienie, regulamin porządkowy oraz zapewnienie gościom informacji o zasadach korzystania z lokalu. Regulamin ma określać między innymi godziny doby hotelowej, zasady ciszy nocnej, numer identyfikacyjny obiektu i dane kontaktowe osoby odpowiedzialnej za reagowanie na sytuacje związane z bezpieczeństwem i porządkiem publicznym. Przewidziano również obowiązek zapewnienia gościom co najmniej ośmiogodzinnej ciszy nocnej oraz nieodpłatnego dostępu do wody zdatnej do picia.
Warto podkreślić, że nowe przepisy nie oznaczają automatycznego zakazu wynajmowania mieszkań turystom. Ich celem jest przede wszystkim wprowadzenie wspólnych zasad, zwiększenie przejrzystości rynku i umożliwienie skuteczniejszej kontroli obiektów. Dla właścicieli oznacza to jednak konieczność zweryfikowania, czy dotychczasowy sposób prowadzenia najmu będzie zgodny z nowymi wymaganiami.
Czy wspólnota mieszkaniowa będzie mogła zakazać najmu krótkoterminowego? Jakie warunki będą musiały zostać spełnione, aby podjąć taką uchwałę?
K.G.: Tak. To jedna z najbardziej istotnych zmian przewidzianych w nowelizacji. Obecnie wspólnota mieszkaniowa nie ma co do zasady uprawnienia do wprowadzenia generalnego zakazu najmu krótkoterminowego w lokalach stanowiących odrębną własność. Może natomiast reagować na konkretne naruszenia porządku domowego, uciążliwości czy działania, które utrudniają innym mieszkańcom korzystanie z nieruchomości. Nowelizacja ma wprowadzić wyraźną podstawę prawną do podejmowania uchwał zakazujących świadczenia usług hotelarskich w określonych obiektach znajdujących się w danej nieruchomości lub jej części.
W przypadku wspólnot mieszkaniowych zastosowanie znajdą zasady podejmowania uchwał określone w ustawie o własności lokali. Co do zasady oznacza to większość głosów właścicieli lokali liczoną według wielkości udziałów w nieruchomości wspólnej, chyba że w określonych przypadkach zastosowanie będzie miała zasada „jeden właściciel – jeden głos”. Uchwała może zostać podjęta na zebraniu właścicieli, w drodze indywidualnego zbierania głosów albo w trybie mieszanym. Co istotne, projektowane przepisy nie wymagają wcześniejszego wykazania, że prowadzony najem powoduje zakłócenia porządku lub inne uciążliwości.
Właściciel, który nie zgadza się z taką decyzją, nie będzie jednak pozbawiony ochrony prawnej. Będzie mógł zaskarżyć uchwałę do sądu, jeżeli będzie ona niezgodna z prawem, naruszy zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną albo w inny sposób naruszy jego interesy. Termin na jej zaskarżenie wynosi co do zasady sześć tygodni. Samo wniesienie pozwu nie wstrzymuje jednak wykonania uchwały. Sam fakt, że większość właścicieli opowiedziała się za zakazem, nie oznacza zatem, że każda uchwała będzie automatycznie zgodna z prawem.
Ważny jest również okres przejściowy. Zgodnie z rozwiązaniami przewidzianymi w ustawie zakaz nie będzie oznaczał konieczności natychmiastowego zakończenia działalności. Przewidziano sześć miesięcy od dnia podjęcia uchwały na zakończenie świadczenia usług hotelarskich w danej nieruchomości. Przepisy dotyczące możliwości podejmowania takich uchwał mają zacząć obowiązywać 1 stycznia 2028 r.
Czy gminy będą mogły decydować, gdzie można wynajmować mieszkania turystom? Jakie konsekwencje może mieć wprowadzenie stref zakazu najmu krótkoterminowego dla właścicieli lokali i operatorów?
K.G.: Tak. Nowelizacja przewiduje przyznanie gminom nowych kompetencji w zakresie kształtowania lokalnej polityki dotyczącej najmu krótkoterminowego. Rada gminy będzie mogła, na wniosek wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, wyznaczać obszary, na których świadczenie usług hotelarskich w określonych obiektach będzie zakazane. Przed podjęciem uchwały konieczne będą konsultacje społeczne, z co najmniej 21-dniowym terminem na zgłaszanie uwag.
Rozwiązanie to ma pozwolić samorządom reagować na sytuacje, w których duża koncentracja lokali przeznaczonych na krótkoterminowy wynajem wpływa negatywnie na codzienne funkcjonowanie mieszkańców. Chodzi przede wszystkim o obszary szczególnie obciążone ruchem turystycznym, gdzie pojawiają się problemy z hałasem, bezpieczeństwem, dostępnością mieszkań dla stałych mieszkańców czy funkcjonowaniem przestrzeni wspólnych. Znaczenie może mieć również zabytkowy charakter budynków.
Z perspektywy właścicieli i operatorów oznacza to, że samo spełnienie wymogów rejestracyjnych nie będzie w przyszłości wystarczającą gwarancją możliwości prowadzenia najmu w każdym miejscu. Konieczne będzie również sprawdzenie, czy dany lokal znajduje się na obszarze objętym zakazem. W zależności od treści uchwały gminnej mogą zostać przewidziane wyjątki dotyczące określonych podmiotów, obiektów lub okresów. Uchwała będzie mogła wejść w życie nie wcześniej niż po upływie sześciu miesięcy od jej ogłoszenia.
To rozwiązanie może mieć istotne konsekwencje dla wartości inwestycji i rentowności lokali kupowanych z myślą o wynajmie turystycznym. Właściciel, który planował osiągać przychody z krótkich pobytów, może zostać zmuszony do zmiany modelu wykorzystania nieruchomości, np. przejścia na najem długoterminowy, o ile będzie to możliwe w danym przypadku. Operatorzy zarządzający większą liczbą mieszkań będą natomiast musieli uwzględnić lokalne ograniczenia w planowaniu działalności.
Przepisy umożliwiające ustanawianie takich stref mają wejść w życie 1 stycznia 2028 r. Nie oznacza to jednak, że od tej daty automatycznie zaczną obowiązywać zakazy w poszczególnych gminach. Konieczne będzie podjęcie odpowiednich uchwał z zachowaniem przewidzianej procedury. Właściciele powinni już teraz uwzględniać ryzyko zmian w lokalnych regulacjach przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych.
Kary za nieprzestrzeganie nowych przepisów. Za jakie naruszenia będą grozić sankcje?
K.G.: Nowe regulacje mają wprowadzić bardziej konkretne mechanizmy kontroli i odpowiedzialności. Jednym z najważniejszych będzie możliwość wykreślenia obiektu z ewidencji, jeżeli w okresie sześciu miesięcy od stwierdzenia pierwszego naruszenia właściwe organy lub służby stwierdzą łącznie trzy naruszenia dotyczące bezpieczeństwa i porządku publicznego. Podstawą będą mogły być m.in. wyniki kontroli oraz, zgodnie z poprawką Senatu, interwencji Policji lub straży miejskiej. Chodzi m.in. o powtarzające się zakłócanie spokoju, hałas czy naruszenia zasad bezpieczeństwa.
Senat zaproponował przy tym istotne doprecyzowanie tej zasady: do limitu trzech naruszeń nie mają być wliczane przypadki stwierdzone w następstwie zawiadomienia dokonanego przez właściciela lokalu lub przedsiębiorcę świadczącego w nim usługi hotelarskie. Ma to zapobiegać sytuacji, w której operator lub właściciel zgłaszający problematyczne zachowanie gości sam przyczyniałby się do wykreślenia obiektu z ewidencji.
W ustawie przewidziano również administracyjne kary pieniężne, w tym sankcję sięgającą 50 tys. zł za świadczenie usług hotelarskich bez wymaganego wpisu do ewidencji, po jego zawieszeniu lub za brak numeru identyfikacyjnego w ofertach. Odpowiedzialność może dotyczyć także naruszenia określonych obowiązków przez platformy internetowe.
Warto jednak odróżnić sankcje administracyjne od odpowiedzialności za konkretne zachowania gości. Sam fakt wystąpienia hałasu czy pojedynczej skargi sąsiada nie oznacza automatycznie nałożenia kary na właściciela. Znaczenie będą miały ustalenia właściwych organów, charakter naruszenia oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Wykreślenie obiektu z ewidencji będzie natomiast bardzo dotkliwą konsekwencją, ponieważ ponowne jego zgłoszenie będzie możliwe dopiero po upływie roku od wykreślenia. W praktyce może to oznaczać długotrwałą utratę możliwości legalnego świadczenia usług w dotychczasowym modelu.
Co z prawami właścicieli mieszkań? Gdzie przebiega granica między prawem do korzystania z własności a interesem pozostałych mieszkańców budynku?
K.G.: To jeden z najbardziej wrażliwych aspektów całej nowelizacji. Prawo własności jest chronione konstytucyjnie, ale nie ma charakteru absolutnego. Właściciel może korzystać ze swojego lokalu i czerpać z niego korzyści, jednak powinien robić to w sposób, który nie narusza praw innych osób ani nie prowadzi do nieuzasadnionego ograniczania ich możliwości korzystania z własnych nieruchomości.
W przypadku najmu krótkoterminowego napięcie między tymi interesami jest szczególnie widoczne. Z jednej strony mamy właściciela, który zainwestował w mieszkanie i chce czerpać z niego dochody. Z drugiej – mieszkańców, którzy oczekują bezpieczeństwa, spokoju i przewidywalnych warunków życia. Powtarzające się imprezy, hałas, niekontrolowany ruch osób trzecich czy niewłaściwe korzystanie z części wspólnych mogą realnie wpływać na komfort pozostałych lokatorów.
Dotychczas wspólnota mieszkaniowa mogła reagować przede wszystkim na konkretne naruszenia porządku domowego. Nie mogła natomiast dowolnie ingerować w prawo odrębnej własności i ustanawiać generalnego zakazu najmu krótkoterminowego. Nowelizacja ma wprowadzić odrębną podstawę prawną do podejmowania takich decyzji, nawet bez wcześniejszego stwierdzenia uciążliwości najmu. To istotnie zmieni dotychczasowy model równoważenia interesów właścicieli i mieszkańców.
Nie oznacza to jednak, że interes większości będzie zawsze nadrzędny wobec praw jednostki. Uchwały wspólnoty nadal będą musiały mieścić się w granicach prawa i mogą być kontrolowane przez sąd. Właściciel będzie mógł kwestionować decyzję, jeżeli uzna, że narusza ona przepisy lub jego uzasadniony interes. Istotne będzie również to, czy wprowadzane ograniczenia będą stosowane zgodnie z procedurą i w granicach uprawnień przyznanych wspólnocie.
Moim zdaniem największym wyzwaniem będzie praktyczne wyważenie tych interesów. Regulacje powinny umożliwiać skuteczną reakcję na rzeczywiste problemy, ale nie mogą prowadzić do automatycznego traktowania każdego najmu krótkoterminowego jako działalności uciążliwej. Odpowiedzialność za zachowanie gości i profesjonalne zarządzanie lokalem powinny mieć tu kluczowe znaczenie.
Czy nowe przepisy obejmą również profesjonalnych operatorów najmu? Jak odróżnić prywatne udostępnianie mieszkania od świadczenia usług hotelarskich i jakie znaczenie będzie miała ta kwalifikacja?
K.G.: Tak, nowe regulacje obejmą również profesjonalnych operatorów, którzy świadczą usługi zakwaterowania w lokalach mieszkalnych. Co istotne, o objęciu przepisami nie będzie decydowała wyłącznie forma prowadzenia działalności czy to, czy właściciel sam obsługuje rezerwacje. Kluczowe znaczenie będzie miał rzeczywisty charakter świadczonej usługi. Nie oznacza to jednak, że każda prywatna umowa krótkotrwałego udostępnienia lokalu będzie automatycznie traktowana jako usługa hotelarska.
Ustawa zakłada objęcie definicją usług hotelarskich krótkoterminowego zakwaterowania trwającego krócej niż 30 dni jednorazowo w stosunku do jednego klienta. W praktyce oznacza to, że regularne udostępnianie mieszkania turystom na kilka dni, weekend czy tydzień może zostać zakwalifikowane jako świadczenie usług hotelarskich, niezależnie od tego, czy właściciel samodzielnie obsługuje rezerwacje, czy korzysta z usług profesjonalnego operatora.
Warto przy tym zwrócić uwagę na poprawkę Senatu dotyczącą obiektów przeznaczonych w całości lub w przeważającej części do świadczenia usług zakwaterowania, w których pobyty trwają nie krócej niż 30 dni jednorazowo dla jednego klienta. Senat zaproponował wyłączenie takich obiektów z części regulacji, a nie ze wszystkich przepisów dotyczących usług hotelarskich. Ma to pozwolić odróżnić typowy najem krótkoterminowy, związany przede wszystkim z turystyką, od działalności wyspecjalizowanych obiektów oferujących zakwaterowanie na dłuższy okres, np. studentom czy pracownikom delegowanym.
To rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne. Podmiot, który prowadzi działalność w modelu najmu krótkoterminowego, będzie musiał uwzględnić obowiązki rejestracyjne, bezpieczeństwa i informacyjne. Z kolei podmioty działające w modelu zakwaterowania średnioterminowego mogą korzystać z przewidzianego w poprawce wyłączenia, jeżeli spełnią wszystkie określone w nim warunki.
Nie można jednak zakładać, że wystarczy zawrzeć umowę na 30 dni, aby automatycznie uniknąć stosowania regulacji. Znaczenie będzie miało rzeczywiste przeznaczenie obiektu, charakter świadczonych usług oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Samo formalne wydłużenie okresu pobytu nie powinno służyć obchodzeniu przepisów.
Co powinni zrobić właściciele i operatorzy, zanim przepisy zaczną obowiązywać? Jak przygotować dokumentację, regulaminy, procedury bezpieczeństwa i zasady obsługi gości?
K.G.: Przede wszystkim nie warto czekać do momentu, w którym nowe przepisy zaczną obowiązywać. Właściciele i operatorzy powinni już teraz przeanalizować sposób prowadzenia działalności i sprawdzić, które obowiązki będą ich dotyczyć. Szczególnie ważne będzie ustalenie, czy lokal jest wykorzystywany do świadczenia usług hotelarskich w rozumieniu nowych regulacji, czy wymaga wpisu do ewidencji i jakie warunki techniczne oraz organizacyjne będzie musiał spełnić.
W praktyce rekomendowałabym rozpoczęcie przygotowań od kilku obszarów:
- Weryfikacja statusu lokalu i modelu działalności. Należy ustalić, czy oferowane pobyty będą kwalifikowane jako usługi hotelarskie, kto formalnie będzie odpowiedzialny za ich świadczenie i jakie obowiązki będą dotyczyły właściciela oraz operatora.
- Przygotowanie do rejestracji. Warto zgromadzić dokumenty i informacje potrzebne do zgłoszenia lub aktualizacji wpisu w ewidencji, a następnie uwzględnić obowiązek posługiwania się indywidualnym numerem ID w ofertach publikowanych na platformach.
- Weryfikacja wymagań bezpieczeństwa. Należy sprawdzić wymagania przeciwpożarowe, stan instalacji, wyposażenie lokalu oraz procedury postępowania w sytuacjach awaryjnych.
- Opracowanie regulaminu porządkowego. Powinien jasno określać zasady korzystania z lokalu, godziny doby hotelowej, ciszę nocną, zasady bezpieczeństwa oraz dane kontaktowe osoby odpowiedzialnej za reagowanie na zgłoszenia.
- Uporządkowanie procedur obsługi gości. Warto przygotować zasady przekazywania informacji przed przyjazdem, meldowania, reagowania na skargi sąsiadów, zgłaszania awarii i interwencji służb.
- Przygotowanie na kontrole. Operatorzy powinni wiedzieć, jakie dokumenty i informacje mogą być wymagane przez właściwe organy oraz kto w firmie odpowiada za kontakt z urzędami i służbami.
Należy także pamiętać o okresach przejściowych. Zgodnie z uchwaloną przez Sejm ustawą dotychczasowi przedsiębiorcy będą mieli cztery miesiące od jej wejścia w życie na przedłożenie projektu regulaminu porządkowego, natomiast dla części istniejących obiektów przewidziano dłuższe terminy przedstawienia dokumentów dotyczących bezpieczeństwa przeciwpożarowego, sięgające 1 stycznia 2030 r.
Ważne będzie także sprawdzenie umów zawartych między właścicielami a operatorami. Powinny one jasno określać, kto odpowiada za dokonanie zgłoszenia, przygotowanie dokumentacji, spełnienie wymogów bezpieczeństwa, kontakt z gośćmi i reagowanie na naruszenia porządku. Warto również określić zasady postępowania w przypadku zakazu wprowadzonego przez wspólnotę lub gminę. Nieprecyzyjne rozdzielenie obowiązków może prowadzić do sporów, zwłaszcza gdy pojawią się sankcje administracyjne.
Dla profesjonalnych operatorów dobrym rozwiązaniem będzie również przygotowanie jednolitych procedur dla wszystkich zarządzanych lokali. Pozwoli to ograniczyć ryzyko błędów i zapewnić spójny standard obsługi niezależnie od lokalizacji obiektu.
Czy nowe regulacje rzeczywiście ograniczą szarą strefę? Jak pogodzić potrzebę większej kontroli rynku z ochroną legalnie działających przedsiębiorców i praw turystów?
K.G.: Nowe przepisy mogą istotnie ograniczyć szarą strefę, ale sam obowiązek rejestracji nie rozwiąże wszystkich problemów rynku. Kluczowe będzie to, czy system będzie działał sprawnie, czy kontrole będą rzeczywiście prowadzone i czy organy będą miały odpowiednie narzędzia do egzekwowania przepisów. Centralny wykaz ma zwiększyć przejrzystość rynku, ułatwić identyfikację obiektów i ograniczyć możliwość oferowania noclegów poza oficjalnym systemem.
Z perspektywy legalnie działających przedsiębiorców uporządkowanie rynku może być korzystne. Podmioty, które od lat inwestują w bezpieczeństwo, jakość obsługi, odpowiednie procedury i zgodność z przepisami, powinny zyskać na większej transparentności. Problem pojawi się jednak wtedy, gdy nowe obowiązki będą nieproporcjonalnie kosztowne lub skomplikowane, a ich wdrożenie okaże się trudne szczególnie dla mniejszych właścicieli.
Ważne jest również zachowanie równowagi między interesem mieszkańców a prawami turystów. Goście powinni mieć pewność, że rezerwują pobyt w legalnym, bezpiecznym obiekcie, a w razie problemów wiedzą, z kim się skontaktować. Z drugiej strony nie można doprowadzić do sytuacji, w której ograniczenia będą wprowadzane w sposób nieprzewidywalny, a właściciele i operatorzy nie będą mieli odpowiedniego czasu na dostosowanie działalności.
Moim zdaniem powodzenie reformy będzie zależało od jej praktycznego wdrożenia. Potrzebujemy jasnych zasad, sprawnej rejestracji, proporcjonalnych sankcji i czytelnych procedur kontrolnych. Profesjonalizacja rynku nie powinna oznaczać eliminowania legalnie działających podmiotów, lecz stworzenie równych warunków konkurencji i standardów, które będą chronić zarówno mieszkańców, jak i turystów.
Katarzyna Gabrysiak – adwokat z 30-letnim doświadczeniem w praktyce prawniczej, absolwentka Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Założycielka Kancelarii Adwokackiej ATHENA, działającej we Wrocławiu i Gdańsku. Specjalizuje się w obsłudze prawnej przedsiębiorstw, prawie gospodarczym, nieruchomościach oraz sporach sądowych. Jako adwokat i przedsiębiorca łączy doświadczenie prawnicze z praktycznym rozumieniem wyzwań związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.







Be the first to write a comment.